Στις αρχές του 2020, πολλοί άνθρωποι κοίταζαν το ημερολόγιο με ελπίδα. Υπήρχαν σχέδια, στόχοι, ονειρεμένα ταξίδια, επαγγελματικά σχέδια και προσωπικές υποσχέσεις. Ίσως κι εσύ να είχες μια λίστα από στόχους που περίμεναν να πραγματοποιηθούν. Ωστόσο, κανείς δεν φανταζόταν ότι μια πανδημία που προκλήθηκε από τον νέο κορονοϊό, το COVID-19, θα σταματούσε ολόκληρο τον κόσμο με τόσο βαθύ τρόπο.

Η έξαρση ξεκίνησε στην Κίνα, αλλά σύντομα ο ιός εξαπλώθηκε σε διάφορες χώρες. Σε λίγο χρόνο, αυτό που έμοιαζε μακρινό μπήκε στα σπίτια μας, στις συζητήσεις μας και στις καθημερινές μας ρουτίνες.

Εκείνη τη στιγμή, σχεδόν όλοι βιώσαμε φόβο, ανησυχία, άγχος και αστάθεια.

Κάθε μέρα εμφανίζονταν νέοι αριθμοί. Περισσότερα κρούσματα. Περισσότεροι νοσηλευόμενοι. Περισσότερες οικογένειες που περνούσαν απώλειες. Οι δρόμοι, που άλλοτε έσφυζαν από κίνηση, φαίνονταν άδειοι. Ορισμένες πόλεις έμοιαζαν παγωμένες στον χρόνο.

Εμείς οι άνθρωποι, συνηθισμένοι να σχεδιάζουμε και να ελέγχουμε, βρεθήκαμε ξαφνικά μπροστά σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από εμάς. Ο πανικός εμφανίστηκε. Επίσης η οικονομική αβεβαιότητα, η μοναξιά, ο εγκλεισμός και η συναισθηματική εξάντληση.

Κάποιοι άνθρωποι αντέδρασαν από φόβο και αγόρασαν μεγάλες ποσότητες προϊόντων. Άλλοι δεν ήξεραν αν θα έπαιρναν τον επόμενο μισθό τους, αν θα μπορούσαν να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους ή αν θα είχαν αρκετό φαγητό για την οικογένειά τους. Στις κρίσεις, οι ανισότητες γίνονται πιο ορατές και η καρδιά μας σφίγγεται λίγο περισσότερο.

Έχω παρακολουθήσει πολλές δύσκολες καταστάσεις, αλλά για πρώτη φορά στην ενήλικη ζωή μου ένιωσα πραγματικό φόβο για το μέλλον. Δεν ήταν μικρός φόβος. Ήταν εκείνη η αίσθηση του να κοιτάς μπροστά και να μη βλέπεις το δρόμο καθαρά.

Κανείς δεν ήταν προετοιμασμένος για μια τέτοια κρίση. Ήρθε χωρίς να ζητήσει άδεια, χωρίς προειδοποίηση και με μια ένταση που προκάλεσε σύγχυση, πένθος και χάος.

Αλλά ακόμη και σε μια περίοδο φόβου και αβεβαιότητας, υπάρχει μια σημαντική απόφαση που μπορούμε πράγματι να πάρουμε: πώς θα αντιδράσουμε στην αντιξοότητα.

Μια κρίση μπορεί να φέρει στην επιφάνεια το καλύτερο και το χειρότερο της ανθρώπινης φύσης. Μπορεί να ξυπνήσει τον εγωισμό, την ευερεθιστότητα και την απελπισία. Μπορεί όμως επίσης να ξυπνήσει την αλληλεγγύη, τη δημιουργικότητα, την ευγνωμοσύνη και μια εσωτερική δύναμη που δεν ξέραμε ότι είχαμε.

Το ερώτημα είναι βαθύ: θα αφήσεις τον φόβο να σε νικήσει ή θα προσπαθήσεις να βρεις μια δυνατότητα μέσα στην κατάσταση;

Δεν πρόκειται για άρνηση του πόνου. Ούτε για προσποίηση αισιοδοξίας όταν είσαι εξαντλημένος. Πρόκειται για το να αναγνωρίσεις αυτό που συμβαίνει και, παρ’ όλα αυτά, να αναρωτηθείς: ποιο μέρος της απάντησής μου εξακολουθεί να εξαρτάται από εμένα; 🌿

Αν νιώθεις άγχος ή αγωνία, μπορεί επίσης να σε βοηθήσει να διαβάσεις πώς να νικήσεις το άγχος με πρακτικές συμβουλές. Όχι σαν μαγική συνταγή, αλλά ως ένα στήριγμα για να ξανααναπνεύσεις καλύτερα.

Πώς να αντιδράς σε μια κρίση χωρίς να σε κυριεύει ο φόβος

Είναι πολύ δύσκολο να διατηρήσεις μια θετική στάση όταν φαίνεται πως ο κόσμος οδεύει προς μια καταστροφή. Γι’ αυτό δεν θα σου ζητούσα να είσαι χαρούμενος μέσα στον πόνο. Θα ήταν άδικο και απάνθρωπο.

Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να δεις τη συνολική εικόνα. Να αναρωτηθείς ποιο μάθημα μπορεί να σου αφήσει αυτή η φάση. Ποιον δεσμό χρειάζεται να προστατέψεις. Ποια συνήθεια δεν θέλεις πια να συνεχίσεις να συντηρείς. Ποιο κομμάτι της ζωής σου λειτουργούσε σε αυτόματο πιλότο.

Μερικές φορές, η κρίση φρενάρει ό,τι εξωτερικό για να μας αναγκάσει να κοιτάξουμε προς τα μέσα. Και αυτό ενοχλεί. Γιατί όταν σβήνει ο θόρυβος απ’ έξω, εμφανίζονται ερωτήματα που μέχρι τότε αποφεύγαμε.

Μπορείς να κάνεις κάτι πολύτιμο μέσα σε μια κρίση, έστω κι αν είναι μικρό.

Ίσως να μη γράψεις ένα μεγάλο έργο ούτε να αλλάξεις ολόκληρο τον κόσμο. Μπορείς όμως να βάλεις σε τάξη τις προτεραιότητές σου. Να ζητήσεις συγγνώμη. Να ξαναπιάσεις ένα σχέδιο. Να φροντίσεις την υγεία σου. Να μάθεις κάτι καινούριο. Να επανεξετάσεις τον τρόπο που αγαπάς. Ή απλώς να στηρίξεις τον εαυτό σου με υπομονή μέχρι να περάσει η καταιγίδα.

Κι αυτό είναι επίσης ανάπτυξη.

Ιστορικά παραδείγματα δημιουργικότητας και ανθεκτικότητας σε δύσκολους καιρούς

Η ιστορία μάς δείχνει ότι πολλοί άνθρωποι χρησιμοποίησαν τις δύσκολες περιόδους ως ευκαιρία για να δημιουργήσουν, να σκεφτούν ή να προσφέρουν αλλιώς.

Κατά τη διάρκεια των εξάρσεων πανώλης που επηρέασαν το Λονδίνο τον 17ο αιώνα, τα θέατρα έκλεισαν για λόγους ασφαλείας. Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ πέρασε εκείνο το πλαίσιο απομόνωσης και, σε αυτή την περίοδο έντονης αβεβαιότητας, έγραψε μερικά από τα πιο αξέχαστα έργα του, όπως τον Βασιλιά Ληρ, τον Μάκβεθ και τον Αντώνιο και Κλεοπάτρα.

Το 1665, μια μεγάλη επιδημία βουβωνικής πανώλης έπληξε το Ηνωμένο Βασίλειο. Τα μαθήματα στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ ανεστάλησαν και ο νεαρός Ισαάκ Νεύτων αναγκάστηκε να επιστρέψει στο σπίτι. Εκείνη η περίοδος απομόνωσης τον οδήγησε να αναπτύξει θεμελιώδεις ιδέες που συνδέονται με τον λογισμό, τη βαρύτητα και το φως.

Το 1918, η πανδημία της γρίπης έφτασε σε πολλές γωνιές του κόσμου. Ο Γουόλτ Ντίσνεϊ, που τότε ήταν πολύ νέος, εντάχθηκε στον Ερυθρό Σταυρό με την επιθυμία να βοηθήσει. Αργότερα, αφού πέρασε επίσης προσωπικές και επαγγελματικές δυσκολίες, δημιούργησε χαρακτήρες που σημάδεψαν την ιστορία του animation, ανάμεσά τους ο Μίκι Μάους.

Αυτά τα παραδείγματα δεν σημαίνουν ότι μια κρίση είναι «καλή». Μια κρίση πονάει. Μια πανδημία αφήνει πραγματικές απώλειες. Μας θυμίζουν όμως κάτι σημαντικό: ακόμη και σε σκοτεινούς καιρούς, ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει, να μάθει, να βοηθήσει και να ξαναχτιστεί.

Τι μπορείς να ελέγξεις όταν όλα μοιάζουν αβέβαια

Αυτή δεν ήταν η πρώτη πανδημία στην ιστορία και, πιθανότατα, δεν θα είναι η τελευταία παγκόσμια κρίση που θα ζήσουμε ως ανθρωπότητα. Ούτε χρειάζεται να περιμένουμε άλλη μια ακραία κατάσταση για να μάθουμε αυτό το μάθημα.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε έναν ιό, τις αποφάσεις μιας κυβέρνησης ούτε τις πράξεις όλων των ανθρώπων γύρω μας. Μπορούμε όμως να δουλέψουμε στις σκέψεις μας, στις αποφάσεις μας και στις καθημερινές μας πράξεις.

Εκεί βρίσκεται το περιθώριο της δύναμής σου. Δεν είναι απόλυτο, αλλά υπάρχει.

Μπορείς να επιλέξεις να ενημερώνεσαι χωρίς να δηλητηριάζεσαι με ειδήσεις όλη μέρα. Μπορείς να επιλέξεις να φροντίσεις το σώμα σου, έστω και με έναν σύντομο περίπατο ή με ένα πιο θρεπτικό γεύμα. Μπορείς να επιλέξεις να καλέσεις κάποιον που είναι μόνος. Μπορείς να επιλέξεις να μην απαντήσεις από θυμό. Μπορείς να επιλέξεις να ζητήσεις βοήθεια αν νιώθεις ότι δεν αντέχεις άλλο.

Αν παρατηρείς ότι το μυαλό σου τρέχει υπερβολικά, αυτό το άρθρο για απλές αλλαγές για να επανεκκινήσεις το νευρικό σου σύστημα μπορεί να σου δώσει συγκεκριμένες ιδέες για να μειώσεις λίγο τη συναισθηματική ένταση.

Ο τρόπος με τον οποίο ενεργείς σε μια δύσκολη περίοδο μπορεί να αλλάξει για πάντα τον τρόπο που βλέπεις τη ζωή.

Ίσως παλιότερα θεωρούσες δεδομένη μια αγκαλιά, μια οικογενειακή συνάντηση, την ελευθερία να περπατάς χωρίς φόβο, μια πρόσωπο με πρόσωπο συζήτηση ή τη δυνατότητα να καθίσεις σε ένα καφέ. Μετά από μια κρίση, αυτά τα απλά πράγματα ξαναβρίσκουν την αξία τους.

Χρησιμοποίησε την κρίση για να επανεξετάσεις τη ζωή σου, τους δεσμούς σου και τις προτεραιότητές σου

Μια κρίση μπορεί επίσης να γίνει μια αναγκαστική παύση. Και παρόλο που δεν είναι πάντα άνετη, μπορεί να ανοίξει μια πόρτα για να επανεξετάσεις όσα ανέβαλλες.

Μπορείς να αναρωτηθείς:

  • Τι συντηρούσα μόνο από συνήθεια;
  • Ποια σχέση χρειάζεται να αποκαταστήσω με ειλικρίνεια;
  • Ποιος δεσμός με πληγώνει και δεν θέλω πια να δικαιολογώ;
  • Ποιο κομμάτι της ζωής μου ζητά περισσότερη ηρεμία;
  • Ποιο όνειρο άφησα ξεχασμένο από έλλειψη χρόνου ή από φόβο;

Ίσως αυτή να είναι μια καλή στιγμή για να αποκαταστήσεις μια ραγισμένη σχέση. Ή για να αναγνωρίσεις ότι μια τοξική σχέση δεν έχει πια θέση στη ζωή σου. Μπορεί επίσης να είναι μια ευκαιρία να κοιτάξεις τον εσωτερικό σου κόσμο με περισσότερη συμπόνια.

Δεν χρειάζεται να τα λύσεις όλα μονομιάς. Μερικές φορές, το πρώτο βήμα είναι να γράψεις όσα νιώθεις. Το να βάλεις σε λέξεις τον φόβο, τον θυμό ή τη θλίψη βοηθά να βάλεις τάξη στο μυαλό. Αν θέλεις να το δοκιμάσεις, μπορείς να εμβαθύνεις στο πώς η τήρηση ενός προσωπικού ημερολογίου βοηθά να μεγαλώνεις εσωτερικά.

Εστίασε στο παρόν και σκέψου τι μπορείς να κάνεις σήμερα για να χτίσεις ένα αύριο λίγο καλύτερο.

Δεν χρειάζεσαι μια θεαματική μεταμόρφωση. Χρειάζεσαι μια ειλικρινή πράξη. Ένα τηλεφώνημα. Μια συγγνώμη. Ένα όριο. Έναν περίπατο. Μια νύχτα ξεκούρασης. Ένα μικρό σχέδιο.

Όταν δεν ξέρεις τι να κάνεις με όλο σου το μέλλον, γύρνα στη σημερινή μέρα. Ρώτησε τον εαυτό σου: τι μπορώ πράγματι να κάνω μέσα στις επόμενες ώρες;

Συναισθηματικά διδάγματα που αφήνει μια βαθιά κρίση

Κάποια μέρα θα κοιτάξεις πίσω και θα θυμηθείς όσα σου δίδαξε η πανδημία. Ίσως να μην το κάνεις με χαρά, γιατί υπήρξε αληθινός πόνος. Αλλά ίσως μπορέσεις να αναγνωρίσεις ότι εκείνη η περίοδος σου έδειξε κάτι που πριν δεν έβλεπες.

Σου θύμισε ότι η ζωή μπορεί να αλλάξει από τη μια στιγμή στην άλλη. Ότι τα σχέδια είναι σημαντικά, αλλά δεν είναι χαραγμένα στην πέτρα. Ότι η υγεία, οι δεσμοί και η εσωτερική γαλήνη αξίζουν περισσότερο απ’ όσο συνήθως παραδεχόμαστε.

Σε δίδαξε επίσης να εκτιμάς την καθημερινότητα. Το κοινό τραπέζι. Την απρόσμενη επίσκεψη. Τη μεγάλη αγκαλιά. Το γέλιο χωρίς μεσολάβηση οθόνης. Την ελευθερία να κινείσαι. Την παρουσία όσων αγαπάς.

Αν βρίσκεσαι σε μια φάση όπου νιώθεις ότι χρειάζεσαι να ξανακατευθύνεις τη ζωή σου, ίσως σε συνοδεύσει να διαβάσεις για το να αγκαλιάζεις την αλλαγή και να καταλαβαίνεις γιατί ποτέ δεν είναι αργά. Μερικές φορές, η ζωή δεν μας ζητά να ξεκινήσουμε από το μηδέν, αλλά να ξεκινήσουμε από ένα πιο συνειδητό σημείο.

Κάθε σύννεφο μπορεί να κρύβει μια ακτίνα ελπίδας. Δεν τη βλέπουμε πάντα στην αρχή. Μερικές φορές εμφανίζεται αργότερα, όταν ο φόβος υποχωρεί και μπορούμε να δούμε με περισσότερη προοπτική.

Αυτή μπορεί να είναι η ευκαιρία σου να ηγηθείς της δικής σου ζωής με περισσότερη συνείδηση, και όχι να μείνεις παγιδευμένος στον πανικό.

Δεν χρειάζεται να αλλάξεις ολόκληρο τον κόσμο. Μπορείς να ξεκινήσεις από τον δικό σου κοντινό κόσμο. Το σπίτι σου. Τις συνήθειές σου. Τους δεσμούς σου. Τον τρόπο που μιλάς στον εαυτό σου. Τον τρόπο που φροντίζεις ό,τι αγαπάς.

Και αν κάποια στιγμή νιώσεις ότι σπαταλάς όσα έζησες, θυμήσου ότι ακόμη και οι πιο δύσκολες εμπειρίες μπορούν να γίνουν μάθηση. Για να συνεχίσεις να σκέφτεσαι πάνω σε αυτό, μπορείς να διαβάσεις πώς να αξιοποιείς κάθε εμπειρία της ζωής σου.

Τι θα κάνεις με αυτόν τον χρόνο που η ζωή σου φέρνει μπροστά;

Η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι τέλεια. Αρκεί να είναι δική σου.