Η στωική φράση που θα σε βοηθήσει να βρεις ηρεμία και ισορροπία

Πίνακας περιεχομένων

1. Ποιος ήταν ο Μάρκος Αυρήλιος και γιατί η σκέψη του παραμένει επίκαιρη
2. Τι σημαίνει ότι η ευτυχία εξαρτάται από την ποιότητα των σκέψεών σου
3. Σχέση ανάμεσα στον στωικισμό και τη σύγχρονη ψυχολογία
4. Πώς να εφαρμόσεις τις ιδέες του Μάρκου Αυρήλιου σε αντίξοες καταστάσεις
5. Όσα έχω δει στην πρακτική και σε ομιλίες για τον νοητικό αυτοέλεγχο

Ακολουθήστε την Patricia Alegsa στο Pinterest!

Σε καιρούς άγχους, οθόνες αναμμένες όλη μέρα και σκέψεις που πηδάνε σαν ποπ κορν 🍿, μια ιδέα γραμμένη πριν σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια εξακολουθεί να ακούγεται εκπληκτικά σύγχρονη: «Η ευτυχία της ζωής σου εξαρτάται από την ποιότητα των σκέψεών σου».

Η φράση αποδίδεται στον Μάρκο Αυρήλιο, ρωμαίο αυτοκράτορα και σημείο αναφοράς του στωικισμού. Και όχι, δεν την έγραψε όσο έπινε έναν ήσυχο καφέ βλέποντας το ηλιοβασίλεμα 😅. Την έγραψε μέσα σε πολέμους, επιδημίες, πολιτικές εντάσεις και τεράστιες ευθύνες. Γι' αυτό ακριβώς επηρεάζει τόσο σήμερα: μιλά για ψυχική ισορροπία όταν η ζωή σε πιέζει.

Ως ψυχολόγος, συγγραφέας και ομιλήτρια, σου λέω κάτι που βλέπω ξανά και ξανά: πολλοί άνθρωποι δεν υποφέρουν μόνο από όσα τους συμβαίνουν, αλλά από όσα λένε στον εαυτό τους για αυτά. Εκεί ο Μάρκος Αυρήλιος συνεχίζει να κερδίζει σύγχρονες συζητήσεις χωρίς να υψώνει τη φωνή του.

Ποιος ήταν ο Μάρκος Αυρήλιος και γιατί η σκέψη του παραμένει επίκαιρη

Μάρκος Αυρήλιος γεννήθηκε στη Ρώμη το 121 και κυβέρνησε την Αυτοκρατορία από το 161 έως το 180. Του έτυχε μια σκληρή εποχή: στρατιωτικές συγκρούσεις, επιδημίες και εσωτερικές κρίσεις. Δηλαδή, δεν έζησε ακριβώς σε «premium ευημερία» 😌.

Παρόλα αυτά, έγινε μια από τις πιο θυμωμένες μορφές —όχι μόνο για τον πολιτικό και στρατιωτικό του ρόλο, αλλά για τη φιλοσοφική του ζωή. Συνδέθηκε με τον στωικισμό, μια σχολή που διδάσκει να ξεχωρίζεις όσα εξαρτώνται από εσένα και όσα όχι.

Κατά τα πιο δύσκολα χρόνια της ζωής του έγραψε Τα εις εαυτόν, ένα είδος προσωπικού ημερολογίου στα ελληνικά όπου συγκέντρωσε ιδέες για την αρετή, την εσωτερική πειθαρχία και τη διακυβέρνηση του νου. Σύμφωνα με την Stanford Encyclopedia of Philosophy, το έργο αυτό κατέληξε να γίνει ένα από τα πιο επιδραστικά κείμενα της δυτικής φιλοσοφίας.

Και εδώ εμφανίζεται ένα περίεργο στοιχείο 📚: ο Μάρκος Αυρήλιος δεν έγραψε αυτό το βιβλίο για να γίνει διάσημος. Δεν ήταν ένα εγχειρίδιο αυτοβοήθειας για να πωλείται στα αεροδρόμια. Ήταν σημειώσεις για τον εαυτό του, ασκήσεις εσωτερικής επαγρύπνησης. Ίσως γι' αυτό συγκινούν τόσο: ακούγονται ειλικρινείς, λιτές και ανθρώπινες.

Η διάσημη ιδέα του για την ευτυχία και τις σκέψεις συνοψίζει την καρδιά της πρότασής του: το μυαλό δεν ελέγχει πάντα όσα συμβαίνουν έξω, αλλά μπορεί να μάθει να τακτοποιεί όσα συμβαίνουν μέσα του.

Τι σημαίνει ότι η ευτυχία εξαρτάται από την ποιότητα των σκέψεών σου

Όταν ο Μάρκος Αυρήλιος λέει ότι η ευτυχία της ζωής σου εξαρτάται από την ποιότητα των σκέψεών σου, δεν εννοεί ότι πρέπει να χαμογελάς συνέχεια ούτε να επαναλαμβάνεις όμορφες φράσεις μπροστά στον καθρέφτη σαν διαφήμιση οδοντόκρεμας 😄.

Αυτό που προτείνει είναι κάτι πιο βαθύ: ο τρόπος που σκέφτεσαι επηρεάζει τον τρόπο που ζεις. Αν τρέφεις καταστροφικές, υπερβολικές ή παράλογες ιδέες, ο εσωτερικός σου κόσμος γίνεται πιο εχθρικός. Αν εκπαιδεύεις πιο καθαρές, δίκαιες και λιτές σκέψεις, κερδίζεις γαλήνη.

Σύμφωνα με συλλογές όπως αυτή του FixQuotes, η πλήρης φράση προσθέτει μια σημαντική προειδοποίηση: αξίζει να προσέχεις τις ιδέες που φιλοξενείς στο μυαλό σου ώστε να μην το γεμίσεις με έννοιες που σε απομακρύνουν από την αρετή και τη λογική.

Αυτό μου φαίνεται λαμπρό γιατί ο Μάρκος Αυρήλιος δεν μιλά μόνο για το να νιώθεις καλά. Μιλά για το να σκέφτεσαι καλά. Και το να σκέφτεσαι καλά συνεπάγεται:

• να μην δραματοποιείς αυτόματα


• να μην συγχέεις ένα συναίσθημα με ένα γεγονός


• να μην αντιδράς αμέσως σε κάθε πράγμα


• να μην παραδίνεις την ειρήνη σου σε εξωτερικούς παράγοντες

Με απλά λόγια, ο ρωμαίος αυτοκράτορας έρχεται να σου πει κάτι σαν: «φρόντισε τον εσωτερικό σου διάλογο, γιατί εκεί μαγειρεύεται η ευημερία σου».

Και εδώ μπαίνει μια άβολη αλήθεια: κάποιες φορές το μυαλό λειτουργεί σαν υπερβολικός σχολιαστής. Του δίνεις μια μικρή ανησυχία και αυτό παράγει μια τραγωδία πέντε σεζόν. Γι' αυτό ο νοητικός αυτοέλεγχος δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη.

Σχέση ανάμεσα στον στωικισμό και τη σύγχρονη ψυχολογία

Αν αυτή η ιδέα σου φαίνεται μοντέρνα, μην εκπλαγείς. η σύγχρονη ψυχολογία βρήκε γόνιμο έδαφος σε πολλές στωικές διαίσθησεις.

Η American Psychological Association εξηγεί ότι η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία λειτουργεί πάνω σε μια πολύ γνωστή βάση: οι σκέψεις επηρεάζουν τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά. Με άλλα λόγια, δεν έχει σημασία μόνο τι συμβαίνει, αλλά και πώς το ερμηνεύεις.

Αυτή η γραμμή συνδέεται άμεσα με τον στωικισμό. Ο Επίκτητος, μεγάλη επιρροή για τον Μάρκο Αυρήλιο, ήδη επέμενε ότι τα πράγματα δεν ταρακούνησαν από μόνα τους, αλλά από την άποψη που σχηματίζουμε γι' αυτά.

Ο Donald Robertson, στο How to Think Like a Roman Emperor, αναλύει ακριβώς αυτή τη σύνδεση ανάμεσα στην αρχαία φιλοσοφία και τα σύγχρονα ψυχολογικά εργαλεία. Η ανάγνωσή του βοηθά να καταλάβουμε ότι ο Μάρκος Αυρήλιος δεν πρότεινε να καταπιέζεις τα συναισθήματα σαν μαρμάρινο άγαλμα 🏛️. Πρότεινε να εξετάζεις την ερμηνεία του νου πριν αντιδράσεις.

Από την κλινική μου δουλειά, αυτή η σύνδεση φαίνεται ξεκάθαρα. Συχνά κάποιος έρχεται και λέει:

• «Δεν αντέχω αυτό»


• «Όλα μου πάνε στραβά»


• «Αν κάτι πήγε στραβά σήμερα, όλη μου η εβδομάδα είναι ήδη χαμένη»

Όταν εξετάζουμε αυτές τις φράσεις, ανακαλύπτουμε πολύ γνωστές γνωστικές στρεβλώσεις:

• καταστροφολογία


• όλα ή τίποτα σκέψη


• υπεργενίκευση


• αρνητική ανάγνωση της πραγματικότητας

Εκεί ο Μάρκος Αυρήλιος προβάλλει και λέει, με ρωμαϊκή κομψότητα: «παρατήρησε καλύτερα τι σκέφτεσαι».

Το συναρπαστικό στο έργο του είναι ότι μετατοπίζει την ευτυχία από το πεδίο της τύχης. Δεν την αφήνει στα χέρια του καιρού, της οικονομίας, της έγκρισης των άλλων ή του χάους της μέρας. Την συνδέει με την εσωτερική τάξη, τη σωφροσύνη της κρίσης και την πνευματική εξάσκηση.

Πώς να εφαρμόσεις τις ιδέες του Μάρκου Αυρήλιου σε αντίξοες καταστάσεις

Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο τι σκέφτηκε ο Μάρκος Αυρήλιος, αλλά πώς μπορείς να το χρησιμοποιήσεις όταν η ζωή περιπλέκεται. Γιατί το να διαβάζεις εμπνευσμένες φράσεις είναι ωραίο, αλλά το μυαλό σου χρειάζεται εξάσκηση, όχι μόνο επιφωνήματα 👏.

Αυτά τα εργαλεία λειτουργούν πολύ καλά όταν νιώθεις στρες, θυμό, φόβο ή απογοήτευση:

• Διαχώρισε τα γεγονότα από την ερμηνεία
  Ερώτηση: τι συνέβη πραγματικά και τι πρόσθεσα εγώ με τις υποθέσεις μου;


• Επανέλεγξε τον εσωτερικό σου διάλογο
  Αν σε βρίσκεις να σκέφτεσαι «αυτό είναι ανυπόφορο», δοκίμασε «αυτό είναι δύσκολο, αλλά μπορώ να το αντιμετωπίσω βήμα-βήμα».


• Εστίασε σε όσα εξαρτώνται από εσένα
  Δεν ελέγχεις την κίνηση, την άποψη των άλλων ή το παρελθόν. Ελέγχεις την απάντησή σου, τις συνήθειες και τις παρούσες αποφάσεις σου.


• Γράψε τις σκέψεις σου
  Ο Μάρκος Αυρήλιος το έκανε. Και είχε δίκιο. Το γράψιμο ξεκαθαρίζει, τακτοποιεί και μειώνει το θόρυβο στο μυαλό.


• Εξασκήσου στην παύση
  Άναψε την αναπνοή πριν απαντήσεις. Μια σύντομη παύση αποφεύγει πολλές συναισθηματικές καταστροφές και πολλά μηνύματα για τα οποία μετά λυπάσαι 📱.


• Ψάξε για σκέψεις συμβατές με την πραγματικότητα και την αξιοπρέπεια
  Δεν πρόκειται να εξαπατήσεις τον εαυτό σου, αλλά να σκεφτείς με μεγαλύτερη ακρίβεια και λιγότερο δηλητήριο.

Σου δίνω μια απλή άσκηση, πολύ χρήσιμη σε αντίξοες στιγμές:

• Κατάσταση: τι συμβαίνει;


• Αυτόματη σκέψη: τι λέω στον εαυτό μου;


• Συναίσθημα: τι νιώθω;


• Επανεξέταση: είναι αυτή η σκέψη απολύτως αληθινή;


• Νέα απάντηση: ποια πιο δίκαιη, λογική και χρήσιμη ιδέα μπορώ να επιλέξω;

Αυτή η προσέγγιση δεν εξαφανίζει τον ανθρώπινο πόνο. Τον κάνει πιο διαχειρίσιμο. Και αυτό αλλάζει πολλά.

Όσα έχω δει στην πρακτική και σε ομιλίες για τον νοητικό αυτοέλεγχο

Στην πρακτική μου έχω δουλέψει με ανθρώπους που ήταν παγιδευμένοι σε έναν σιωπηλό εχθρό: την ίδια τους την εσωτερική αφήγηση. Δεν μιλάω για επιφανειακές περιπτώσεις, αλλά για λαμπρούς, ευαίσθητους, εργατικούς ανθρώπους που μιλούσαν στον εαυτό τους με αμείλικτη σκληρότητα.

Θυμάμαι μια ασθενή που επαναλάμβανε: «Αν αποτύχω, απογοητεύω όλους». Αυτή η ιδέα της έκλεβε ύπνο, ενέργεια και αυτοεκτίμηση. Όταν αρχίσαμε να την αμφισβητούμε, αποκαλύφθηκε κάτι αποκαλυπτικό: δεν περιέγραφε την πραγματικότητα, υπάκουε σε μια παλιά εσωτερική απαίτηση.

Εκεί χρησιμοποίησα μια στρατηγική που αναφέρω επίσης στις μοτιβαционные ομιλίες μου: θίξου τις σκέψεις σου ως υποθέσεις, όχι ως αποφάσεις. Αυτή η αλλαγή φαίνεται μικρή, αλλά μεταμορφώνει την εμπειρία.

Σε άλλη διάλεξη ρώτησα το κοινό: «Πόσοι από εσάς μιλάτε στον εαυτό σας χειρότερα απ' ό,τι θα μιλούσατε σε έναν φίλο;». Σχεδόν όλα τα χέρια σηκώθηκαν. Γελάσαμε, βεβαίως, γιατί μερικές φορές το χιούμορ ανοίγει την πόρτα σε άβολες αλήθειες 😂. Αλλά καταλάβαμε και κάτι σημαντικό: πολλοί αναζητούν ειρήνη χωρίς να επανεξετάζουν τον τόνο της εσωτερικής τους φωνής.

Αυτό το βλέπω και σε αναγνώστες φιλοσοφίας, σε ασθενείς με άγχος και σε εξουθενωμένους επαγγελματίες. Θέλουν να ελέγξουν τα πάντα έξω, όταν η πραγματική δουλειά αρχίζει μέσα.

Και εδώ η πιο ειλικρινής μου άποψη: η νοητική πειθαρχία δεν σε κάνει ψυχρό, σε κάνει ελεύθερο. Σου επιτρέπει να μην αντιδράς παρορμητικά, να μην αγοράζεις κάθε σκέψη που εμφανίζεται και να μην ζεις όμηρος του νοητικού θορύβου.

Γι' αυτό η διδασκαλία του Μάρκου Αυρήλιου παραμένει ζωντανή. Δεν υπόσχεται ζωή χωρίς πόνο. Υπόσχεται κάτι καλύτερο: ένα μυαλό πιο τακτοποιημένο, κριτικό και δυνατό για να διασχίσει τον πόνο χωρίς να καταρρεύσει.

Αν θέλεις να ξεκινήσεις σήμερα, δοκίμασε αυτή την ερώτηση στο τέλος της ημέρας:

• Ποια σκέψη τάισα σήμερα που μου έδωσε γαλήνη;


• Ποια σκέψη τάισα σήμερα που μου αφαίρεσε τη σαφήνεια;


• Ποια θα επιλέξω να ενισχύσω αύριο;

Ακούγεται απλό, αλλά απλό δεν σημαίνει εύκολο. Και εκεί βρίσκεται η τέχνη.

Ο Μάρκος Αυρήλιος κατάλαβε κάτι ουσιαστικό: ο εξωτερικός κόσμος αλλάζει, χτυπά και αποπροσανατολίζει· το εκπαιδευμένο μυαλό, αντίθετα, μπορεί να γίνει καταφύγιο, πυξίδα και εσωτερική δύναμη 🌿.

Ίσως γι' αυτό ο στοχασμός του συνεχίζει να εμπνέει συζητήσεις για τον αυτοέλεγχο, τη διαχείριση των σκέψεων και την συναισθηματική ισορροπία. Στην ουσία, όλοι ψάχνουμε το ίδιο: να ζούμε πιο ήρεμα χωρίς να αφήνουμε το εξωτερικό χάος να κυριεύει εντελώς το εσωτερικό.

Εγγραφείτε στο δωρεάν εβδομαδιαίο ωροσκόπιο

Αιγόκερως Δίδυμοι Ζυγός Ιχθείς Καρκίνος Κριός Λέων Παρθένος Σκορπιός Ταύρος Τοξότης Υδροχόος